شاهد 129، اقتدار پهپادی ایران | هوافضای جوان

شاهد ۱۲۹، اقتدار پهپادی ایران

همزمان با رزمایش پیامبر اعظم ۷  در تیر ماه ۱۳۹۱، حضور یک پهپاد شناسایی جدید در منطقه که تصاویر زنده ای از پرتاب موشک های شلیک شده را به اتاق کنترل واقع در تهران ارسال کرده بود، تمام توجهات را به خود معطوف نمود. چند ماه پس از آن و همزمان با هفته دفاع مقدس تصاویر بیشتری از این پهپاد که کلاس جدیدی از پهپادهای ایرانی به شمار می رفت نمایش داده شد. پرنده بدون سرنشینی با بال هایی نسبت منظری بالا و بدنه ای کشیده که نشانه هایی از یک پهپاد در رده ارتفاع متوسط – برد بلند (MALE (Medium-altitude long-endurance در آن به وضوح مشاهده می شد. این پهپاد شاهد ۱۲۹ نام داشت، پهپادی که تحول بزرگی را در صنعت ساخت پهپادهای رزمی و شناسایی کشور به ارمغان آورد و یک سال بعد به طور رسمی توسط فرمانده سپاه پاسداران رونمایی شد و در خط تولید قرار گرفت. این پهپاد از آغاز تولد تا حال با وجود عمر چند ساله خود، زندگی پر جنب و جوشی داشته و می توان گفت یکی از سخت کوش ترین پهپادهای مراقبتی، شناسایی و رزمی دنیا در چند سال اخیر بوده است. در ادامه با این پرنده محبوب و البته دلهره آور بیشتر آشنا خواهید شد.

جای خالی یک پهپاد برد بلند سال ها بود که در خانواده بزرگ و متنوع پهپادهای ایرانی حس می شد. پیش از این برد پهپادهای ارتقا یافته خانواده مهاجر با وجود قابلیت های خوب به زحمت به چند صد کیلومتر می رسید. عموما توسعه جنگ افزارهای جدید براساس رشد تکنولوژی و به موازات آن براساس نیازمندی ها شکل می گیرد. شاهد نیز از این دو قاعده مستثنا نبود. در دهه ۸۰ با ورود بیش از پیش نیروهای نظامی بیگانه به منطقه، شکل گیری و افزایش گروه های تروریستی، ضرورت رصد آنها در مناطق فرامرزی، بستر توسعه یک پهپاد جدید را مطابق با این نیازها در صنایع دفاعی کشور شکل داد. این نیازمندی همزمان بود با رشد تکنولوژیک صنعت پهپادی در زمینه های طراحی و ساخت، هدایت و کنترل و سیستم های نظارتی و هدف گیری.

با بررسی نسل جدید پهپادهای ایرانی که طراحی پیکربندی و آیرودینامیکی آنها متفاوت از گذشته بوده، پهپادی با دم هفتی شکل (V) که موتوری با موقعیت هل دهنده یا پوشر (Pusher) دارد، جلب توجه می کند. پهپاد هسا ۱۰۰ که به گفته برخی منابع دفتر طراحی آن بصورت مشترک و با همکاری سه مرکز مهم صنایع هوایی قدس، مرکز تحقیقات صنایع هوایی شاهد و صنایع هواپیما سازی ایران (هسا) در اوایل دهه ۸۰ شکل گرفته بود. این پهپاد جدید همچون سایر محصولات هوایی در مسیر توسعه قرار گرفت و بعدها نمونه ارتقا یافته آن با نام شاهد ۱۲۳ به پرواز درآمد. آسمان شاهین شهر اصفهان محل قرارگیری مجموعه هسا، شاهد اولین پرواز شاهد ۱۲۳ در سال ۱۳۸۴ بود.

پهپادی که از آن به عنوان شاهد ۱۲۳ نام برده می شود

نیمه دوم دهه ۸۰ پروژه جدیدی براساس دستاورهای های شاهد ۱۲۳ کلید خورد و چند سال بعد پهپاد مدرن شاهد ۱۲۹ به عنوان یک نسل جدید از صنعت ۳۰ ساله پهپادهای ایرانی معرفی شد. فرماندهای نظامی برد این پهپاد را تا ۲۰۰۰ کیلومتر و سقف پروازی آن را ۲۴ هزار پا (بیش از ۷ کیلومتر) اعلام کردند. از مشخصات هندسی این پهپاد می توان به دهانه بال ۱۶ متر، طول ۸ متر و ارتفاع حدود ۳/۱ متر اشاره داشت. موتور این پهپاد از نوع روتکس ۹۱۴ با چهار سلیندر پیستونی که یک ملخ سه پره داشته و به طور تقریبی رسیدن به سرعت نهایی ۲۰۰ نات (حدود ۳۳۰ کیلومتر بر ساعت) را با توجه به آیرودینامیک مطلوب بال و بدنه برای شاهد فراهم می کند. نکته قابل توجه در این پهپاد هزینه های عملیاتی-نگهداری بسیار پایین آن می باشد.

خط مونتاژ شاهد ۱۲۹

ماموریت اولیه شاهد ابتدا مراقبتی و شناسایی بود و برای انجام این وظیفه مهم از سامانه کنترل و ارتباطات ساخت صایران و سامانه دوربین نظارت و هدف گیری عقاب-۶ ساخت همین شرکت که بصورت بومی می باشند بهره می برد. اگرچه برخی از زیرسامانه های دقیق و سنسورهای عقاب بومی نمی باشد اما سامانه ای فوق العاده قدرتمند اپتیکی را ایجاد نموده که در بالگرد طوفان ۲ (کبرا ارتقا یافته) نیز از آن استفاده شده است. این سامانه قدرت مراقب از شعاع ۲۰۰ کیلومتری را برای شاهد فراهم می کند.

سامانه الکترو اپتیکی عقاب-۶ به همراه بمب های سدید

دوربین های نظارتی می توانند تصاویر زنده را با وضوح بالا به مجموعه مراکز مورد  نظر ارسال کنند. با توجه به اینکه کشورمان از سامانه های هدایت و کنترلی ماهواره ای برای هدایت برد بلند بی بهره است، بنابراین بجای آن از ایستگاه های متعدد هدایت زمینی استفاده می شود. این ایستگاه ها با توجه به شعاع حدود ۴۰۰ کیلومتری، در فواصل لازم به صورت شبکه ای قرار گرفته فضای وسیعی را تحت پوشش قرار می دهند دهد. اما با این حال استفاده از هدایت ماهواره ای برای این رده از پهپاد ها بسیار حائز اهمیت است. به عنوان مثال پهپاد ام کیو ۹ که هم رده پهپاد شاهد می باشد، با استفاده از هدایت ماهواره ای و با توجه به شعاع عملیاتی خود می تواند در هر منطقه ای از کره زمین پرواز کرده و از فواصل دور کنترل شود. به عنوان مثال ممکن است این پهپاد در خاک افغانستان یا عراق ماموریت انجام دهد اما مرکز کنترل آن چند هزار کیلومتر دورتر و در آمریکا قرار داشته باشد.

مدتی بعد با توجه به برنامه ریزی ها و نیازمندی های عملیاتی، مسلح سازی این پهپاد در کنار ارتقا یا افزوده شدن قابلیت های جدید در دستور کار قرار گرفت. حمل ۸ موشک (بمب) هوا به سطح هدایت تلوزیونی سدید ۳۴۵ که نمونه تغییر یافته مختص شاهد هستند در کنار قابلیت جمع شوندگی ارابه های فرود، افزوده شدن گیرنده های هشدار راداری هوایی و زمینی و تغییرات دیگری از این قبیل، شاهد را به یک پهپاد شناسایی – رزمی توانمند تبدیل کرده است. بمب سدید که فاقد نیروی پیشران یا موتور است پس از رها سازی از زیر بال، در هوا گلاید کرده و می تواند اهدافی ساکن یا متحرک را تا فواصل ۱۰ کیلومتری با کلاهک چند کیلوگرمی شدید الانفجار منهدم سازد.

همزمانی جنگ های منطقه از جمله سوریه و عراق این امکان را فراهم آورد تا شاهد از همان دوران نوپایی خود به یک کاراز واقعی وارد شود. این پهپاد پس از انجام پروازها و ماموریت رزمی و شناسایی در داخل کشور و رسیدن به کارایی های لازم، در نهایت از سال ۹۳ به پایگاه های هوایی سوریه اعزام شدند و هم اکنون در آسمان روسیه و عراق حضور موثر دارند. این پهپاد با توجه به قابلیت ها رزمی در ماموریت های تهاجمی و پشتیبانی مختلفی شرکت داشته است. نقطه عطف این حضور، مشارکت در عملیات موشکی دیرالزور در ۲۸ خرداد ۹۶ بوده است که مراکز مهم تروریست ها که پیش تر توسط این پهپادها شناسایی شده بود توسط ۶ فروند موشک میانبرد قیام و ذوالفقار به طور کامل نابود شد.

تصویر هوایی منتسب به یک ماهواره جاسوسی اسرائیلی از آشیانه پهپادهای ایرانی در سوریه

 

تصویری جالب از پرواز همزمان دو فروند شاهد ۱۲۹ در سوریه، این دو پهپاد بنظر در یک عملیات رزمی – پشتیبانی شرکت دارند

با این حال شاهد روزهای بدی را هم سپری کرده است. در تاریخ ۱۸ خرداد ۹۶ یکی از پهپادهای حاضر در سوریه که به منظور شناسایی و مقابله با تروریست ها در جنوب شرق این کشور در حال انجام ماموریت بود، توسط یک جنگنده آمریکایی مورد اصابت موشک قرار گرفت. مدتی بعد از این اتفاق و به فاصله کمی از عملیات موشکی دیرالزور توسط سپاه، مجددا پهپاد دیگری که به در حوالی پایگاهی آمریکایی در همان منطقه که تروریست ها در آن توسط افسران آمریکایی آموزش های تروریستی می دیدند توسط یک جنگنده اف-۱۵ سرنگون شد. به گفته برخی منابع، پهپاد دوم همان پهپادی بوده است که چند روز قبل در عملیات موشکی علیه فرماندهان تروریست ها شرکت داشته و آمریکایی ها به تلافی آن شکست سنگین به این پهپاد حمله کردند. این پایگاه شیطانی همان جایی است تروریست ها با حاشیه امن آن با پشتیبانی هوایی و ماهواره ای آمریکا عملیات بزرگی را با استفاده از چندین خودروی انتحاری و هجوم وحشیانه علیه نیروهای مقاومت انجام می دادند. شهید والا مقام محسن حججی در یکی از این عملیات ها اسیر و به طور ناجوانمردانه ای شهادت رسید. در این عملیات حاج حسین قمی که فرمانده ی محور بود با وجود زخمی شدن و فرماندهی میدان تا آخرین لحظه، به دلیل خونریزی شدید و نبود امکانات برای انتقالش، متاسفانه به درجه رفیع شهادت نائل آمده و آسمانی می شود.

نیروهای آمریکایی به همراه دوستان تروریست خود

 

یکی دیگر از روزهای بد شاهد ۱۲۹ در هنگام پرواز در مناطق مرزی جنوب شرقی کشور و در حال شناسایی گروهک های تروریستی بوده است که توسط یک جنگنده پاکستانی مورد اصابت قرار می گیرد. در مورد دیگری یکی از پهپادهای شاهد حاضر در منطقه به دلیل نقص فنی مجبور به فرود اضطراری و سخت (Hard landing) کرده و آسیب می بیند.

شاهد ۱۲۹ پس از هارد لندینگ در مناطق جنوب شرقی کشور

این اتفاقات بد نشان می دهد شاهد ۱۲۹ به یک پهپاد چالش ساز برای نیروی های بیگانه تبدیل شده است و آنها دل خوشی از این پرنده مقتدر ایرانی ندارند. مطمئنا توسعه پهپادهای رده MALE همچون شاهد و یا فطرس، علاوه بر قابلیت های منحصر به خود می توانند بخشی از خلاء و ضعف های موجود ناوگان هوایی نظامی کشور را با هزینه های خیلی کم به خوبی جبران کنند. با این حال توسعه این قبیل پهپادها برای انجام ماموریت هایی مستقل از ایستگاه های ارتباط زمینی، ضرورت و اهمیت توجه به صنعت فضایی را به طور جدی طلب می کند.

شاهد ۱۲۹ با پیکربندی جدید دماغه (ممکن است نام دیگری داشته باشد)

رونمایی از پیکربندی جدید پهپاد ۱۲۹ با دماغه انحنا دار که فضایی برای قرار گیری بشقاب ارتباط ماهواره ای دارد نشان می دهد برنامه های مهمی برای نسل بعدی این پهپاد در نظر گرفته شده است. اگرچه معلوم نیست که با کدامین سیستم ماهواره ای قرار است ماموریت های برد بلند خود را به انجام برساند. اما در صورت تحقق این امر در آینده علاوه بر حفظ جایگاه فعلی سومی در قدرت پهپادی دنیا، فاصله کشورمان با کشورهای دارنده این تکنولوژی بسیار کم خواهد شد.

 


 

 

یک دیدگاه در ”شاهد ۱۲۹، اقتدار پهپادی ایران

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا معادله امنیتی را وارد کنید. * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.