رقابت فضایی در جنگ سرد(درس5) | هوافضای جوان

رقابت فضایی در جنگ سرد(درس ۵)

در درس قبلی با هم درمورد ظرفیت های فضا صحبت کردیم و فهمیدیم که چرا بشر مجذوب فضا شد و حاضر شد برای رسیدن به ارزش افزوده ای که صنعت فضا تولید می کرد، هزینه های هنگفت اون رو تقبل کنه.

توی این درس تلاش می کنیم از کشورهایی براتون بگیم که سریع تر از بقیه به درک درستی از فضا رسیدند. کشورهایی که برای سلطه بر فضا کارشون از رقابت گذشته بود و عملا وارد جنگی پرهزینه ولی بدون کشت و کشتار شده بودند. به صورت هم زمان هم، از سیر تاریخی پرتاب ماهواره ها می گیم. در نهایت هم از ساختار ماهواره بر ها و ماهواره ها خواهیم گفت.

  • جنگی برای تصرف فضا :

۱۲ سال قبل از اینکه اولین ماهواره به فضا پرتاب بشه یعنی سال ۱۹۴۵ ، آرتور کلارک، نویسنده داستان های علمی- تخیلی در مقاله ای صحبت از ایستگاه های راکتی می کنه، که می تونه زمین رو زیر پوشش رادیویی قرار بده. این صحبت، اون روز جدی گرفته نشد تا این که با پرتاب اولین ماهواره مخابراتی در سال ۱۹۶۰ به نام اکو توسط آمریکایی ها، تخیل آرتور کلارک در زمان حیات خودش به واقعیت تبدیل شد.

faza001

سال ۱۹۵۷ بود که خبر پرتاب اولین ماهواره  به مدار زمین رسانه ای شد. داستان از این قرار بود که روس ها بعد از پایان جنگ جهانی دوم، قصد داشتند با استفاده از تجربه و مهارتی که تو ساخت موشک های بالستیک پیدا کرده بودند، ماهواره ای رو در مدار زمین قرار بدهند. ایده ای که توسط تسیولکوفسکی، دانشمند روسی داده شد و با همکاری گروه های صنعتی و دانشگاه های آن روز شوروی به محصولی به نام ماهواره اسپوتنیک-۱ ختم شد. ماموریت اولین ماهواره ی دنیا، قرار گرفتن در مدارهای کم ارتفاع زمین و ارسال و دریافت پیام های رادیویی بود. ماموریتی که اگرچه امروز ساده به نظر می رسه اما برای دنیای ۵۰ سال پیش بشر، رویای دست نیافتی به حساب می آمده.

faza002

بعد از پرتاب اولین ماهواره توسط شوروی، ، نوبت آمریکایی ها بود که با ارسال ماهواره اسکپلرر-۱ نشون بدهند به ظرفیت های فضا پی برده اند و خودشون رو به عنوان یکی از مدعیان این عرصه معرفی کنند. پرتاب این ماهواره به فاصله ی ۴ ماه بعد از پرتاب ماهواره روسی، صرفا تلاشی بوده برای از دست ندادن پرستیژ. میشه گفت پرتاب این دو ماهواره سرآغازی شد برای رقابتی که به لحاظ صرف هزینه چیزی کمتر از جنگ نداشت. این رقابت به ارسال ماهواره و فضانورد ختم نشد و در ادامه جنگ بر سر تسخیر منظومه شمسی و سیارات اون بود.

faza003

 

ناگفته نمونه که این جنگ به اصطلاح سرد ابعاد دیگه ای هم داشت که رقابت فضایی به عنوان نمادی از پیشرفت و تکنولوژی اون کشور تبدیل شده بود.

شروع جنگ سرد باعث شده بود که هر دو کشور بی مهابا و بدون توجه به عواقبش تو حوزه فضایی خرج بکنند، کاری که بعد از پایان جنگ سرد گورباچف در متنی به اشتباه بودن اون اعتراف کرد. صرف حجم زیاد بودجه تو این دوران، پیشرفت بزرگی در تاریخ صنعت فضا ایجاد کرد. سرعتی که پیشرفت تکنولوژی در دوران جنگ سرد داشت، هیچ وقت حتی تا امروز تکرار نشد. مثال تاریخی اون، سخنرانی جان کندی در اوایل دهه ۱۹۶۰ بود که اعلام می کنه تا قبل از پایان این دهه، آمریکا فضانوردی روی سطح ماه می نشونه.(در درس های بعدی به صورت مفصل درباره ی پرتاب انسان به فضا صحبت می کنیم)

faza004

کاربرد ماهواره ها در دهه ۶۰ به صورت بنیادی با ماهواره های دهه ۷۰ الی۹۰ تفاوت داره. ماهواره های دهه ۷۰ با پیشرفت تکنولوژی، کاربردهای وسیع تری پیدا کرده بودند. هر قدر هم زمان می گذشت این صنعت عمومی تر می شد تا در دهه ۹۰ چیزی حدود ۲۰ کشور برای خودشون ماهواره می ساختند.

در ادامه به صورت جامع، فعالیت های فضایی تمامی کشورها رو به تفکیک دهه های مختلف می بینیم :

  • دهه ۵۰ میلادی:

درسته که فعالیت فضایی از سال هفتم این دهه شروع شد، اما سه سال باقی مونده از این دهه کافی بود برای پرتاب ۱۱ ماهواره به فضا. از این تعداد ۶ماهواره متعلق به آمریکا و ۵ تای دیگه اش برای شوروی بود. اما نباید فراموش کرد که پرتاب اولین ساخته دست بشر به مدار زمین برای همیشه به نام شوروی ثبت شد.

  • دهه ۶۰ میلادی:

در طول این دهه هم پیشرفت ادامه پیدا کرد. بزرگترین پیشرفتی که در این دهه دنیا شاهد اون بود فقط پرتاب اولین انسان به فضا نبود بلکه تحقیقات بر روی سایر سیارات، پررنگ دنبال شد. به طورکلی در این دهه ۱۷ رخداد بزرگ فضایی در تاریخ ثبت شد که سهم آمریکا و شوروی به ترتیب ۱۰ و ۵ تا از اون ها بود.

  • دهه ۷۰ میلادی:

تحقیقات روی سیارات منظومه شمسی به صورت حرفه ای در این دهه ادامه پیدا کرد. کاوشگر هایی که اغلب برای بررسی شرایط زندگی در خارج از زمین فرستاده شده بودند. البته با تاکید بر سیاره مریخ و زهره.

در این دهه نیز ۱۳ رخ داد فضایی ثبت شده. نکته جالبی که وجود داره اینه که بعد از گذشتن از دوران اوج جنگ سرد یعنی حوالی دهه۶۰ ، شاهد کاهش معنی دار تعداد این دست رخ داد ها هستیم.

  • دهه ۸۰ میلادی:

تحقیقات فضایی در این دهه به خارج از کهکشان گسترش پیدا کرد. افزایش قدرت ماهواره بر ها در این دوره ابعاد جدید از فضا رو برای بشر باز کرد. روند کاهش رخ داد های بزرگ فضایی در این سال هم ادامه پیدا کرد و به ۹ عدد رسید. در این دهه اروپا با پرتاب سومین ماهواره ی آریان به عنوان قدرت بعدی فضایی قد علم کرد.

  • ساختار محموله و ماهواره بر:

به صورت عمومی و رایج به پرتابگری که از جو زمین خارج میشه ماهواره گفته میشه. با فرض درست بودن این نامگذاری، هر ماهواره از دو بخش عمده تشکیل شده است. بخش اول ماهواره بر و بخش دوم هم محموله است که به اشتباه به اون هم ماهواره گفته میشه.

میشه اینجوری تعبیر کرد که موشک های بالستیک مادر ماهواره بر ها هستند. به عبارت دیگه ماهواره برها به لحاظ ساختاری موشک های سوخت مایعی اند که اولا وظیفه ی حمل محموله رو به خارج از جو و دوما رها سازی محموله در مدار هدف رو بر عهده دارند. شاید بشه گفت اساسی ترین فرقی که ماهواره برها با موشک ها دارند در ماموریت و جنس محموله ای است که حمل می کنند. در موشک ها سرجنگی به عنوان محموله تلقی میشه ولی در ماهواره بر ها سیستم های در مدار قرار گیرنده، محموله به حساب می آیند.

faza006

نکته ای که درباره ی ماهواره بر حائز اهمیت است اینه که بسته به فاصله از مدار هدف قدرت اون ها متفاوت هست. یکی از نقطه های عطف پیشرفت کشورمون، بومی شدن ساخت ماهواره بر است. تکنولوژی که تنها در اختیار ۸ کشور دیگه دنیاست. بنابراین کشورهای دیگه ای که همچین تکنولوژی ندارند از ماهواره برهای سایر کشورها  برای قرار دادن محموله هاشون تو مدارهای زمین استفاده می کنند.

محموله ها نیز بسته به ماموریتی(درباره انواع محموله ها و ماموریت ها در درس۴ صحبت کردیم) که دارند، از زیر سیستم های مختلفی تشکیل شده اند. بنابراین نوع ماموریت در طراحی و سازه ی محموله اثر میذاره اما در این بین بعضی از زیر سیستم ها هستند که برای همه محموله ها پا ثابت به حساب می آیند. زیر سیستم هایی مثل تعیین و کنترل وضعیت، منبع تغذیه، دریافت کننده و ارسال کننده ها و عملگرهای مکانیکی و مغناطیسی معمولا در انواع ماهواره ها با هر ماموریتی مورد استفاده قرار می گیرند. مابقی زیر سیستم با مشخص شدن ماموریت ماهواره به محموله اضافه میشه.

faza005

تو درس های بعدی با جزئیات بیشتری از تاریخ صنعت فضایی و سیر پیشرفت اون آشنا میشیم.

 


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا معادله امنیتی را وارد کنید. * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.